Świnoujście to dziś jeden z najważniejszych polskich portów oraz jedno z najbardziej cenionych uzdrowisk nad Morzem Bałtyckim. Miasto charakteryzuje się unikalnym położeniem na kilkudziesięciu wyspach i wysepkach, z których najważniejsze to Uznam, Wolin i Karsibór. Zanim jednak pojawiły się tu luksusowe hotele i szerokie promenady, historia Świnoujścia pisała się przez wieki pośród sztormów, walk o strefy wpływów i trudnej pracy ludzi morza.
Początki nad Świną: Słowiańskie korzenie i osada rybacka
Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Świnoujścia sięgają epoki kamienia, jednak kluczowy rozwój obszaru wokół ujścia Świna rozpoczął się we wczesnym średniowieczu.
W XII wieku książęta pomorscy z dynastii Gryfitów dostrzegli strategiczne znaczenie tego rejonu. Powstały wówczas pierwsze gródki obronne, których zadaniem była ochrona szlaku handlowego i pobór opłat od opływających te tereny statków. Mieszkający tu Słowianie zajmowali się głównie rybołówstwem, pozyskiwaniem soli oraz rzemiosłem. Miejsce to ze względu na silny prąd wody i piaszczyste płycizny bywało jednak wymagające dla nawigacji.
Przełom XVIII wieku i nadanie praw miejskich
Przez wieki tereny wokół ujścia Świny przechodziły z rąk do rąk – władali nimi m.in. Szwedzi oraz Duńczycy. Prawdziwy przełom w rozwoju miejscowości nastąpił w połowie XVIII wieku pod panowaniem pruskim.
W 1729 roku władze podjęły decyzję o pogłębieniu koryta Świny, aby umożliwić większym żaglowcom swobodny przepływ do Szczecina. Wzdłuż rzeki zaczęły powstawać nowoczesne nabrzeża i infrastruktura portowa.
-
1743 rok – oficjalne rozpoczęcie budowy portu.
-
1765 rok – nadanie praw miejskich przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego.
Od tego momentu gwałtownie wzrosła liczba mieszkańców, a miasto zyskało oficjalną nazwę Swinemünde.
Twierdza i dziewiętnastowieczny boom uzdrowiskowy
W XIX wieku historia Świnoujścia obrała dwa wyraźne kierunki: wojskowy i turystyczno-leczniczy. Strategicze położenie u wylotu na Bałtyk wymusiło stworzenie potężnego systemu fortyfikacji. Wokół miasta wzniesiono m.in. Fort Anioła, Fort Zachodni oraz Fort Gerharda, które do dzisiaj stanowią najważniejsze zabytki architektury militarnej w regionie.
Równolegle odkryto ogromny potencjał naturalny terenu. W latach 20. XIX wieku odkryto tu źródła solankowe i borowiny, co dało początek karierze miasta jako kurortu:
-
1824 rok – otwarcie pierwszego oficjalnego sezonu kąpieliskowego.
-
1857 rok – oddanie do użytku Latarni Morskiej w Świnoujściu (wówczas najsłynniejszej i najwyższej w regionie).
-
1898 rok – odkrycie bogatych źródeł solankowych i uzyskanie statusu uznanego uzdrowiska (Solebad).
Do Świnoujścia przyjeżdżała arystokracja z całej Europy, w tym cesarz Wilhelm II oraz wybitni pisarze i artyści.
Burzliwy wiek XX i polska rzeczywistość
I oraz II wojna światowa wywarły ogromny wpływ na losy kurortu. W trakcie II wojny światowej miasto było kluczową bazą Kriegsmarine, a w marcu 1945 roku przeszło niszczycielski nalot lotnictwa alianckiego.
Po zakończeniu działań wojennych w 1945 roku na mocy ustaleń konferencji poczdamskiej Świnoujście weszło w granice Polski. Nastąpiła całkowita wymiana ludności, a nowi mieszkańcy – przybyli z różnych zakątków kraju – rozpoczęli żmudny proces odbudowy miasta ze zniszczeń wojennych.
Przez wiele powojennych dekad w części miasta stacjonowały wojska radzieckie (ostatecznie opuściły one Świnoujście w 1992 roku).
Świnoujście współcześnie: Nowy rozdział
Dzisiejsza historia Świnoujścia pisze się na naszych oczach. Modernizacja portu, rozwój bazy hotelowej oraz budowa nowych połączeń komunikacyjnych otworzyły przed miastem zupełnie nowe perspektywy. Otwarcie Tunelu pod Świną trwale połączyło wyspę Uznam z resztą Polski, kończąc wieloletni okres uzależnienia mieszkańców i turystów wyłącznie od przepraw promowych.
Lokalne zabytki – od zabytkowych fortów, przez imponującą Latarnię Morską, aż po XIX-wieczny Park Zdrojowy – przypominają o bogatej i wielokulturowej przeszłości tego miejsca, sprzyjając rozwijaniu turystyki historycznej przez cały rok.
